Weergevoeligheid

Hoe het weer invloed heeft op je gezondheid

Bij het eerste vallende blaadje worden sommigen onmiddellijk depressief en prikkelbaar. De een zakt in de herfst weg in melancholie, de ander krijgt migraine als de luchtdruk daalt.
Dat het weer van invloed is op de lichamelijke en geestelijke conditie van de mens is al eeuwen duidelijk. Het weer kan de geestelijke en lichamelijke conditie sterk beïnvloeden.

Maar hoe en waarom, daar zoeken onderzoekers van het nieuwe vakgebied 'humane biometeorologie' of 'medische meteorologie' een antwoord op. Ze zijn vooralsnog vooral te vinden in Canada, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. In Nederland strekt de kennis over weergevoeligheid nog niet veel verder dan de oorzaken en gevolgen van een winterdepressie en hooikoorts.

'Het menselijk lichaam is geen statisch organisme. De biochemische processen in ons lichaam zijn in voortdurende interactie met hun omgeving, vaak zonder dat we het in de gaten hebben.

Met meer kennis van die oneindig gecompliceerde wisselwerking vallen levensvreugde en zelfs levensjaren te winnen,' stelt de Canadese medische meteoroloog Tom Wood. Volgens hem spelen vijf klimaatfactoren een rol bij ons welbevinden: zonlicht, temperatuur, luchtvochtigheid, luchtdruk en windkracht.

Wisselwerking

De invloed is afhankelijk van de leeftijd, het geslacht en de conditie van het individu. Zeer jonge mensen en ouderen zijn erg weergevoelig. Hun lichaam kan zich moeilijk aanpassen. Vrouwen blijken in het algemeen gevoeliger te zijn voor het weer dan mannen. Waarom weet men niet. Uit een Duits onderzoek komt naar voren dat zeker eenderde van alle mensen last heeft van bepaalde weersomstandigheden.

Stabiel
Ieder mens voelt zich geestelijk en lichamelijk het best bij stabiel zonnig en droog weer met een temperatuur van circa 20 graden Celsius. Helaas komt dat weinig voor. In grote delen van de wereld is het doorgaans veel warmer of kouder en veel vochtiger of droger dan het idealiter zou moeten zijn. Ook dat is nog niet erg, want in de tropische of koude klimaatzones past het lichaam zich op den duur vanzelf aan de extremere omstandigheden aan. Iedereen die langere tijd in de tropen heeft doorgebracht, weet uit ervaring dat de hitte na verloop van tijd steeds draaglijker wordt.

De problemen ontstaan vooral in de gematigde klimaatzones waar het weer sterk wisselvallig kan zijn, met aanstormende en wegtrekkende lagedrukgebieden, temperatuurschommelingen van 10 graden per etmaal en korte periodes van extreme kou of warmte.

Kunstmatig
Kortom, typisch Hollandse weersomstandigheden. Van dergelijk labiel weer krijgt het lichaam zulke opdonders dat het moeite heeft tijdig om te schakelen. Vooral mensen die het grootste deel van hun tijd binnen doorbrengen, in kunstmatig gereguleerde klimaatomstandigheden (centrale verwarming, airconditioning, gecontroleerde luchtvochtigheid), hebben last van de schommelingen die ze toch gewaarworden als ze uit hun cocon komen. Hun lichaam is, anders dan dat van mensen die veel buiten zijn, niet gewend zich snel aan te passen.

Wat gebeurt er dan in het lijf? Daar is nog niet heel veel over bekend. Juist omdat zoveel weer- en persoonsgebonden factoren een rol spelen, is het erg moeilijk om wetenschappelijk betrouwbare verbanden te leggen tussen het een en het ander.

Winterdepressie
Gebrek aan zon - en daglicht kan de stemming sterk beïnvloeden, en zelfs een Seasonal Affective Disorder (SAD), oftewel winterdepressie veroorzaken. Vermoed wordt dat door gebrek aan daglicht de biologische klok in de war raakt en daardoor het evenwicht tussen bepaalde neurotransmitters in de hersenen wordt verstoord, met als gevolg een depressie.

Sterke temperatuurschommelingen ontregelen de bloeddruk. Als het plotseling 5 graden Celsius (of meer) kouder wordt, trekken de bloedvaten samen om te voorkomen dat er te veel bloed naar de huid stroomt. Anders zouden we te snel afkoelen. Die voorzorgsmaatregel van het lichaam gaat gepaard met een plotselinge stijging van de bloeddruk. Gezonde mensen bezorgt dat een onaangenaam gevoel. Voor hart-en-vaatziektepatiënten is zo’n bloeddrukstijging ronduit gevaarlijk. 

Vermoeid
De aanvoer van warme lucht doet omgekeerd de bloeddruk plotseling dalen. Vooral mensen met een lage bloeddruk en hoofdpijnpatiënten hebben daar last van. Warme lucht met een hoge luchtvochtigheid kan broeierig en drukkend weer veroorzaken. Dat leidt tot oververhitting van het lichaam, dat niet genoeg zweet kan genereren en verdampen om zichzelf af te koelen. Door oververhitting ontstaan concentratieverlies en prikkelbaarheid, maar ook vermoeide en pijnlijke spieren.

Een winterdepressie kan behandeld worden met lichttherapie. Bloeddrukproblemen met medicijnen. Maar voor de rest moeten de weergevoeligen het doen met dit advies van het Duitse Max Planck Instituut: stel uw lichaam aan zoveel mogelijk weersomstandigheden bloot, zodat het zich sneller en makkelijker leert aan te passen.

Dit artikel verscheen eerder in Elsevier, 5 januari 2002

Daarnaast zijn onderzoekers van verschillende wetenschappelijke takken samengegaan om de International Society of Biometeorology op te starten.

Deze organisatie is toegewijd in het vinden van de oorzaken achter de vele redenen betreffende het weer en de relatie- gezondheid. Biometeorologie vormt de basis voor onze gezondheid weer en voorspellingen, ook wel bekend als bioweer prognoses.

Het weer en onze gezondheid liggen vaker op onze lippen  dan we misschien beseffen: "De hitte is dodelijk voor mij.

Ik kan niet tegen de kou. Deze wind maakt me gek!".

Wanneer we even geen onderwerp hebben om over te praten, gaat het al gauw over het weer en de vele nadelige gevolgen.

Dus hoe komt het dat we instinctief weten wanneer het weer ons beïnvloedt? Waarom wil de wetenschap dit niet weten? Waar vindt u meer informatie?

Volgens enquêtes, ongeveer 50 procent van de bevolking van een gemiddeld land beweert men weersgevoelig te zijn. Dit cijfer bevat nog niet eens de "duidelijke" weerseffecten zoals een zonnesteek, hitte-uitputting, zon beroerte, onderkoeling of bevriezingssymptomen, maar vertegenwoordigt de minder voor de hand liggende weerseffecten op onze gezondheid, zoals wordt lusteloosheid, vermoeidheid, of een onrustige slaap.

Een andere sterke gevolgen voor het milieu is het seizoensgebonden negatieve effect op onze gezondheid. Dit omvat bijvoorbeeld een depressie veroorzaakt door de winter blues, de Seasonal Affective Disorder (SAD) oftewel de seizoensgebonden depressie, en de lente vermoeidheid symptomen.

Het weer en / of klimaat lijkt een veel sterkere invloed op onze gezondheid en welzijn te hebben dan wij aan willen nemen.