Winterdepressie (Seasonal Affective Disorder)

Enkele kenmerken van een winterdepressie zijn:

(Extreme) vermoeidheid;

Veel behoefte aan slaap, zelfs als men al meer dan normaal slaapt;

Een verschuiving van het dag-nacht ritme, waarbij men steeds later op de dag zich "wakker" voelt

Een verstoord eetpatroon (over het algemeen meer en koolhydraatrijk willen eten. Minder willen gaan eten is eerder een kenmerk van een niet seizoensgebonden depressie)

Een meer dan normaal aanwezige somberheid

Het gevoel hebben niet meer in balans te zijn

Minder behoefte aan sociale contacten (opdoen), soms zelfs afsluiting voor de buitenwereld

Prikkelbaarheid

Wat er verandert in een winterdepressie

Het slaappatroon
Winterdepressiepatiënten slapen soms wel 14 uur aan een stuk, en worden dan toch gebroken wakker. Ook komen ze 's avonds wel eens moeilijk in slaap en draaien ze dan hun dag- en nachtritme om. Over het algemeen voelen ze zich in de winter de hele dag door vermoeid.
Het eetpatroon
In de winter eten winterdepressiepatiënten extra veel koolhydraten (brood, pasta) waardoor ze behoorlijk aan kunnen komen. Gewichtstoename van 10 kilo komt soms voor! In de lente vliegen al de extra kilo's er weer af.

Het depressieve gevoel
Dat gevoel overvalt een winterdepressiepatiënt zonder dat er een reden voor lijkt te zijn. Winterdepressiepatiënten raken in de winter veel eerder van hun stuk, worden kribbig tegenover de omgeving en zonderen zich uiteindelijk af. Uit eigen ervaring weet ik dat een winterdepressiepatiënt zich, als het zover gekomen is, knap nutteloos en waardeloos voelt en zich ook schuldig voelt tegenover de omgeving. Het gevoel kan ontstaan dat men niet meer in deze wereld past. Als het depressieve gevoel zo ernstig is kan soms besloten worden om dan maar uit die wereld te stappen.

Hoe ontstaat een winterdepressie?
Oorzaken 
Zoals hierboven beschreven is een winterdepressie/ SAD waarschijnlijk het gevolg van een verstoorde biologische klok, alhoewel dit moeilijk wetenschappelijk te onderbouwen is. De meest gangbare theorie beweert dat een mens gemiddeld 2 uur daglicht per etmaal nodig heeft, iets wat we zelfs tot ons kunnen krijgen als de zon niet schijnt. Dit daglicht krijgen mensen binnen via speciale delen c3van het netvlies. Via de pijnappelklier zorgt dit voor chemische processen in de hersenen. De stoffen die daar aangemaakt worden, zijn de stoffen die zorgen voor onze innerlijke biologische klok. Eén zo'n stof is melatonine.

Winterdepressieve mensen zouden deze stof overdag al te veel aanmaken. Dat heeft weer gevolgen voor een ander stofje, genaamd serotonine (één van de stoffen die ons welbevinden regelt). Deze stof wordt opgebouwd uit koolhydraten, en wordt dan te weinig aangemaakt. Daardoor snakt het lichaam naar meer koolhydraten dan normaal (vandaar het meer willen eten, één van de kenmerken).

Door het meer koolhydraten te eten kan het lichaam dan weer vermoeider worden, en het is ook niet voldoende om het serotoninetekort aan te vullen. Daardoor kan men zich letterlijk en figuurlijk terug willen trekken, net zoals dieren doen ten tijde van hun winterslaap.

Aangezien licht het dag- en nachtritme regelt (de biologische klok), kan het ook zijn dat mensen die veel met de tijd mee, of tegen de tijd invliegen, en dus geregeld last hebben van een jetlag, wat ook het dag- en nachtritme in de war gooit, ook last hebben van een winterdepressie, zij het dan misschien wel in een mindere mate, vaak een 'winterblues' of 'najaarsdipje' genoemd

Wat is er dan aan te doen?

In dit geval is de 'oplossing' al eerder bekend dan de oorzaak. Onderzoekers in Amerika kwamen al snel op het idee dat een winterdag met kunstmatig zonlicht verlengd moest worden tot een zomerdag. Er is speciaal zogeheten volspectrumlicht ontwikkeld. Dit licht is samengesteld uit alle kleuren van de zon, en heeft ook de intensiteit van zonlicht op een normale heldere dag. Ter vergelijking: de intensiteit van dit volspectrumlicht is 10.000 lux, de intensiteit van de verlichting in een huiskamer is 500 lux. Het volspectrumlicht is in speciale lichtbakken ingebouwd. Die bakken worden gebruikt voor lichttherapie. Lichtherapie is, in de simpelste vorm, een weekje dertig minuten per dag voor zo'n lichtbak gaan zitten en er af en toe in kijken. Bij zo'n tachtig procent van de winterdepressiepatiënten verdwijnen hierdoor de klachten geheel of gedeeltelijk!

Er zijn ook winterdepressiepatiënten die iedere dag lichttherapie nodig hebben, ook zijn er winterdepressiepatiënten die alleen te helpen zijn met anti-depressiva.

Waar moet je zijn voor zo'n behandeling?
Lichttherapie wordt gegeven in ziekenhuizen met een afdeling Biologische psychiatrie en bij sommige RIAGGs. Voor behandeling in een van deze instellingen is een doorverwijzing van de huisarts noodzakelijk. De behandelkosten worden vergoed uit de AWBZ. Ook is het mogelijk om lichttherapie thuis toe te passen. Er zijn verscheidene commerciële bedrijven die bakken verkopen of verhuren aan particulieren.

Het IvWN
Het Informatiepunt voor Winterdepressiepatiënten in Nederland (IvWN) verhuurt lichtbakken op niet-commerciële basis. Er zijn een aantal verhuurpunten, verspreid door het land, waar u de bakken kunt huren. Ook kan er gebeld kunnen worden met vragen. Het IvWN heeft een knipselarchief, en verstrekt op verzoek lijsten met literatuur en behandeladressen. Partners, familieleden en andere deelgenoten van winterdepressiepatiënten zijn welkom bij het IvWN.

Sint-Janskruid 

Een middel uit de kruidengeneeskunde tegen depressie waaronder winterdepressie zou Sint-Janskruid zijn. Er moet echter, evenals farmaceutische antidepressiva, enige weken worden ingenomen, voordat het begint te werken. Het innemen van Sint-Janskruid neigt naar volksgeloof, omdat het plantje omsteeks midzomer (= 24 juni = Sint Jan, de naamdag van Johannes de Doper) in bloei komt. Niettemin is aangetoond dat St. Janskruid inderdaad chemische stoffen bevat die verwant zijn aan gangbare antidepressiva, en is in diverse meta-analysen, waaronder een Cochrane review een duidelijk effect ten opzichte van placebo gevonden bij depressieve klachten. Het mechanisme is waarschijnlijk hetzelfde als dat van moderne SSRI's. De dosering is echter, zoals bij alle kruidengeneesmiddelen, door de natuurlijke variatie in het gehalte aan werkzame stof(fen) belangrijk onzekerder dan bij tabletpreparaten.